ΝομικΑ εργαλεΙα στο ευρωπαϊκΟ και διεθνΕς δΙκαιο

για τον αγΩνα κατΑ του φασισμοΥ ρατσισμοΥ


Του Γιάννη Γούναρη, δικηγόρου, μέλους του ΠΑ.Δ.Ο.Π.

 

Ολόκληρο το ευρωπαϊκό και διεθνές νομικό οικοδόμημα για την καταπολέμηση του φασισμού και του ρατσισμού μετά την κόλαση του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου βασίστηκε, σε μεγάλο βαθμό, στην κοινή παραδοχή ότι ο κόσμος μας έπρεπε να απαλλαγεί άπαξ δια παντός από τα φαντάσματα του ρατσισμού που είχαν οδηγήσει στις ναζιστικές θηριωδίες. Αυτό προκύπτει εύκολα ήδη από την ανάγνωση του μνημειώδους κειμένου της Οικουμενικής Διακήρυξης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου του ΟΗΕ, αλλά και από τη μελέτη του Καταστατικού του δικαστηρίου της Νυρεμβέργης και των πρακτικών της περίφημης δίκης που σήμανε την αφετηρία μιας νέας εποχής για το διεθνές δίκαιο εναντίον των εγκλημάτων πολέμου και των εγκλημάτων κατά της Ανθρωπότητας.

 

 

Ο.Η.Ε

Η Σύμβαση του ΟΗΕ για την καταπολέμηση του ρατσισμού και οι Συμβάσεις του ίδιου Οργανισμού για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του Ανθρώπου και για την καταπολέμηση των βασανιστηρίων, αλλά και ο ίδιος ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ, του κεντρικού πυλώνα της διεθνούς κοινότητας σήμερα, που καταδικάζει απερίφραστα και θέτει εκτός νόμου τον πόλεμο στις διεθνείς σχέσεις είναι, επίσης, ενδεικτικά της σημασίας που δίνει ο πολιτισμένος κόσμος στην ειρήνη και τη διεθνή δικαιοσύνη. Το ίδιο ισχύει και για μια σειρά αποφάσεων της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ σχετικά με την καλλιέργεια μιας κουλτούρας ειρήνης, έργο με το οποίο ασχολείται ειδικότερα η UNESCO.

Ευρωπαϊκό Δίκαιο

Και το Ευρωπαϊκό Δίκαιο, όμως, παρέχει μια πανοπλία θεσμικών και νομικών εργαλείων, τα οποία μπορούμε και οφείλουμε να αξιοποιήσουμε στο έπακρο. Η παρουσία και η δράση του Συμβουλίου της Ευρώπης έχει ιδιαίτερη σημασία, όχι μόνο γιατί είναι ο πρώτος ευρωπαϊκός οργανισμός που δημιουργήθηκε μετά τον Β’ ΠΠ, αλλά και επειδή εξ αρχής θεμελιώθηκε πάνω στις ιδέες της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της καταπολέμησης του ρατσισμού, του φασισμού, της αυταρχικότητας και των διακρίσεων.

Από την άποψη του νομικού οπλοστασίου, αυτό του Συμβουλίου της Ευρώπης είναι πλουσιότατο. Να αναφερθούμε, εντελώς συνοπτικά, στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, που είναι το κορυφαίο νομικό κείμενο για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία. Ειδικότερα, αξίζει να αναφερθούμε στο Πρωτόκολλο 12 της Σύμβασης, το οποίο κατοχυρώνει νομικά την απαγόρευση κάθε είδους ρατσιστικών διακρίσεων. Επίσης σημαντική είναι, βεβαίως, η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά των Βασανιστηρίων και τα πρωτόκολλά της. Αξίζει, τέλος, να αναφερθούμε στο πρόσθετο πρωτόκολλο στην Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για το κυβερνοέγκλημα, το οποίο αναφέρεται στην ποινικοποίηση της προώθησης ρατσιστικού υλικού μέσω ηλεκτρονικών υπολογιστών, των ρατσιστικών απειλών και των ρατσιστικών προσβολών μέσω διαδικτύου.

Θεσμικά όργανα

Επίσης, από την άποψη των θεσμικών οργάνων του Συμβουλίου της Ευρώπης που παρακολουθούν την τήρηση των ανωτέρω νομικών κειμένων, υπάρχει το Γραφείο του Επιτρόπου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, ένα ανεξάρτητο, μη δικαιοδοτικό όργανο με αποστολή την παρακολούθηση της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις χώρες μέλη του Συμβουλίου και την προαγωγή της όσο το δυνατό καλύτερης προστασίας τους. Ο Επίτροπος επανειλημμένα είχε καταδικάσει τη δράση της Χρυσής Αυγής, τις σκοτεινές σχέσεις της ναζιστικής οργάνωσης με μερίδα της αστυνομίας και την ύποπτη ολιγωρία της κυβέρνησης στην αντιμετώπιση του φαινομένου, πολύ πριν την πρόσφατη εξάρθρωση της ηγεσίας της οργάνωσης.

Ο συμβουλευτικός και εποπτικός ρόλος του Επιτρόπου έρχεται σε αντιδιαστολή με το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το οποίο, ασφαλώς, είναι το κύριο νομικό όπλο του ευρωπαϊκού συστήματος για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Επίσης, στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης, δραστηριοποιείται η Επιτροπή Νομικών Υποθέσεων και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης, η οποία προωθεί τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου, ενεργώντας ως άτυπος νομικός σύμβουλος της Συνέλευσης. Υπάρχει, τέλος, η Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά των Βασανιστηρίων, όπως επίσης, και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του Ρατσισμού (ECRI), η οποία παρακολουθεί προβλήματα ρατσισμού, ξενοφοβίας και διακρίσεων, συντάσσει σχετικές αναφορές και εκδίδει συστάσεις προς τα κράτη μέλη του Συμβουλίου.

Η ΕCRIείχε, στα τέλη του περασμένου έτους, εκδώσει ανακοίνωση ειδικά για την Ελλάδα. Η ανακοίνωση αυτή δεν έτυχε ευρείας δημοσιοποίησης στην Ελλάδα, αλλά έχει μεγάλο ενδιαφέρον, διότι η αρμόδια επιτροπή του Συμβουλίου δεν μασά τα λόγια της. Λέει χαρακτηριστικά: «H Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά του ρατσισμού και της μη ανεκτικότητας εκφράζει την βαθιά της ανησυχία για την άνοδο και τη δράση στην Ελλάδα της Χρυσής Αυγής, ενός νεοναζιστικού, Ρατσιστικού και ξενοφοβικού κόμματος που εκπροσωπείται στο ελληνικό κοινοβούλιο. Αυτό το κόμμα χρησιμοποιεί εθνικιστική και αντιμεταναστευτική ρητορική, εκμεταλλευόμενο την ευπάθεια του ελληνικού κοινού σε και περίοδο ακραίας οικονομικής κρίσης στη χώρα. Μέλη της Χρυσής Αυγής συστηματικά διαπράττουν πράξεις βίας και εγκλήματα μίσους, κατά καιρούς με την ανοχή της αστυνομίας, εναντίον μεταναστών, πολιτικών αντιπάλων, μειονοτήτων και εκείνων που εκφράζουν τη αντίθεση τους με την κατάσταση. Η ECRI καλεί τις ελληνικές αρχές να αναλάβουν άμεση και αποτελεσματική δράση, ώστε να εξασφαλίσουν ότι η δράση της Χρυσής Αυγής δεν θα παραβιάζει την ελεύθερη και δημοκρατική πολιτική τάξη ή τα δικαιώματα των οποιωνδήποτε ατόμων».

Σε επίπεδο Ε.Ε.

Εξάλλου, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπάρχει η Υπηρεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα με έδρα την Βιέννη, η οποία έχει αρμοδιότητες ανάλογες με εκείνες των αντίστοιχων οργάνων του Συμβουλίου της Ευρώπης. Σημαντική, από πολιτικής άποψης, είναι και η δυνατότητα που παρέχεται στους πολίτες της Ένωσης να αναφέρονται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, απευθύνοντας στον πλέον δημοκρατικά νομιμοποιημένο θεσμό της Ένωσης αίτημα για ανάληψη δράσης και επί ζητημάτων δημοσίου συμφέροντος, όπως είναι, προφανώς, η αντιμετώπιση του ρατσισμού και της ξενοφοβίας.

Βεβαίως, πρέπει να αναφερθούμε στο κορυφαίο, ίσως, συνταγματικό γεγονός στην νομική ιστορία της Ένωσης, που είναι η θέση σε ισχύ του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι διατάξεις του Χάρτη δεσμεύουν την Ένωση και τα κράτη μέλη, όταν αυτά εφαρμόζουν ευρωπαϊκό δίκαιο. Οι διατάξεις που μας ενδιαφέρουν εδώ είναι, ιδίως, το άρθρο 4 περί απαγόρευσης των βασανιστηρίων και της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης, το άρθρο 18 που κατοχυρώνει το δικαίωμα του ασύλου και, βεβαίως, το άρθρο 21 που απαγορεύει ρητά τις διακρίσεις. Να σημειώσουμε ότι η πιο προφανής περίπτωση ευρωπαϊκής νομοθεσίας που εφαρμόζεται από την Ελλάδα και όπου έχει εφαρμογή η Χάρτης είναι εκείνη που υιοθετείται στο πλαίσιο της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής για τη μετανάστευση και το άσυλο.

Οι παραπάνω είναι μόνο μερικές από τις νομικές και θεσμικές οδούς που μπορεί να ακολουθήσει το αντιρατσιστικό κίνημα στον αγώνα του για την υπεράσπιση των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της στοιχειώδους ανθρώπινης αξιοπρέπειας που τόσο βάναυσα κακοποιείται από την έξαρση του ρατσισμού στην Ελλάδα της κρίσης. Υπάρχουν και άλλες. Μια οργανωμένη και νομικά άρτια εκστρατεία μπορεί να τις εντοπίσει και να τις ενσωματώσει σε μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την ανάδειξη του προβλήματος στις πραγματικές του διαστάσεις, για την διεκδίκηση μιας πιο δυναμικής απάντησης από την Ευρώπη και για την καλλιέργεια μιας κουλτούρας ειρήνης και ανεκτικότητας. Το ΠΑΔΟΠ μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην κατεύθυνση αυτή και σε επίπεδο κοινωνίας των πολιτών. Σήμερα, η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η καταπολέμηση του ρατσισμού σε όλες τις μορφές του δεν είναι μόνο υπόθεση υπεράσπισης της δημοκρατικής νομιμότητας στην χώρα μας. Είναι, επίσης κεντρικό σημείο της προσπάθειας να επανιδρυθεί η Ενωμένη Ευρώπη πάνω στις Ιδέες του ανθρωπισμού, της δικαιοσύνης, της δημοκρατίας και της αλληλεγγύης που την δημιούργησαν πριν έξι δεκαετίες.  

 

Το παραπάνω κείμενο κατατέθηκε στη Γ.Σ. του ΠΑ.Δ.Ο.Π. στις 30.9.2013