200 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΕΙΡΗΝΗΣ

200 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΕΙΡΗΝΗΣ

 

Τιμώντας τα 180 χρόνια του Πανεπιστημίου Αθηνών, το ΠΑΔΟΠ οργάνωσε στο αμφιθέατρο Άλκης Αργυριάδης του ιδρύματος, εκδήλωση με θέμα το άγνωστο πρώτο διεθνές Συνέδριο Ειρήνης στην Ελλάδα, με ομιλητές τους Ηλία Νικολακόπουλο και Πάνο Τριγάζη. Ακολουθεί η ομιλία του Πάνου Τριγάζη:

Ως εισαγωγή στο σημερινό θέμα, οφείλω να κάνω μία γενικότερη αναδρομή στην ιστορία του κινήματος ειρήνης. Αρχίζω με την επισήμανση ότι το κίνημα ειρήνης δεν είναι φαινόμενο του 20ου αιώνα, ούτε δημιουργήθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως πιστεύουν πολλοί. Κινήματα ειρήνης υπήρξαν πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά και στον Μεσοπόλεμο.

Με άλλα λόγια, το κίνημα ειρήνης μπορεί να ταυτίστηκε, ιδιαίτερα κατά τον 20ο αιώνα, με το κίνημα της αριστεράς, ωστόσο, προϋπήρξε και του εργατικού κινήματος. Η διεθνής βιβλιογραφία καταγράφει πληθώρα οργανώσεων ειρήνης, ήδη από το 1815, δηλαδή, μετά τους Ναπολεόντειους πολέμους (1803-1815). Ειδικότερα, στην Νέα Υόρκη ιδρύθηκε το 1815 η PeaceSociety, με χριστιανικές ρίζες, η οποία το 1828, ενώθηκε με άλλες παρόμοιες εταιρείες, για να δημιουργηθεί η AmericanPeaceSociety.

 

ΠρώτηοργάνωσηειρήνηςστοΛονδίνο, το 1816, υπότοντίτλο Society for the Promotion of Permanent and Universal Peace, γνωστήκαιως Universal Peace Society. To 1820, οι ιδέες των Σεν Σιμόν και Σαρλ Φουριέ, ενέπνευσαν τα πρώτα κινήματα ειρήνης στην Γαλλία. Στην συνέχεια (1830), ιδρύθηκε στην Ελβετία η EuropeanPeaceSociety, ενώ σημαντική συνιστώσα του κινήματος ειρήνης στον 19ο αιώνα αποτέλεσε η Anti-SlaverySociety, που ιδρύθηκε το 1839 στο Λονδίνο. Εκεί συγκλήθηκε και το Πρώτο Παγκόσμιο Συνέδριο Ειρήνης, που συνδιοργάνωσαν οι LondonPeaceSociety και η αντίστοιχη Αμερικανική.

Ηγετική μορφή του κινήματος ειρήνης, τον 19ο αιώνα, ήταν ο Βίκτωρ Ουγκό, ο οποίος, το 1849, ήταν πρόεδρος διεθνούς συνεδρίου ειρήνης στο Παρίσι. Ο ίδιος στην διάρκεια συνεδρίου ειρήνης, το 1851, εισηγήθηκε την ιδέα δημιουργίας των Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης. Το 1857, οργανώθηκε σοσιαλιστικής απόχρωσης συνέδριο στο Λονδίνο με πρωτοβουλία του RobertOwen.

Ο αμερικανικός εμφύλιος, που άρχισε το 1861, αποτέλεσε αιτία των πρώτων διασπάσεων στο κίνημα ειρήνης ανάμεσα στους πασιφιστές και σε εκείνους που δεν απέκλειαν τον αμυντικό πόλεμο. Η ίδρυση, το 1864, της Διεθνούς Ένωσης των Εργατών, με πρωτοβουλία του Καρλ Μαρξ, έφερε στο τότε προσκήνιο την ιδέα της ειρήνης με κοινωνική δικαιοσύνη.

Το Διεθνές Γραφείο Ειρήνης, του οποίου το ΠΑΔΟΠ είναι πλήρες μέλος, ιδρύθηκε στην Ρώμη, το 1891, αλλά έδρα του μέχρι πρόσφατα, ήταν η Γενεύη. Η οργάνωση αυτή τιμήθηκε με Νόμπελ Ειρήνης το 1910.

Αρχές του 20ου αιώνα, πραγματοποιήθηκαν διαδοχικά διεθνή συνέδρια ειρήνης με έδρα την Χάγη. Το 1915, ιδρύθηκε επισήμως η Διεθνής Ένωση Γυναικών για την Ειρήνη και την Ελευθερία, της οποίας, όμως, η δράση είχε αρχίσει από το 1914, εναντίον της διαγραφόμενης απειλής του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η συσχέτιση της ειρήνης με την κοινωνική δικαιοσύνη άρχισε να αποτυπώνεται και στους κόλπους του χριστιανικού κινήματος ειρήνης, αφού το 1925, οργανώθηκε η πρώτη UniversalChristianConferenceonLifeandWork.

Το 27ο συνέδριο του Διεθνούς Γραφείου Ειρήνης έγινε στην Αθήνα, 6-10 Οκτωβρίου 1929, έχοντας μεταξύ των κύριων θεμάτων του, το Σύμφωνο Kέλογκ-Μπριάν, που ήταν έργο των τότε υπουργών Εξωτερικών των ΗΠΑ και της Γαλλίας. Ο ακριβής τίτλου του συγκεκριμένου συμφώνου ήταν GeneralTreatyfortheRenunciationofWar και είχε υπογραφεί από τις ΗΠΑ, Γαλλία, Βρετανία, Ιταλία, Ιαπωνία, Γερμανία της Βαϊμάρης. Ωστόσο, η Γερμανία αποχώρησε από το Σύμφωνο μετά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, το 1933.

Στο σημείο αυτό, επιτρέψτε μου να αναφέρω μία ενδιαφέρουσα δραστηριότητα, που ενέπνευσε η σύγκληση του πρώτου Διεθνούς Συνεδρίου Ειρήνης στην Αθήνα. Σύμφωνα με την σχετική βιβλιογραφία, προς τιμήν του Συνεδρίου τοποθετήθηκε φάρος στην κορυφή του Λυκαβηττού. Την ημέρα έναρξης του συνεδρίου, στις 06.00 το πρωί, ξεκίνησε πομπή από 600 προσκόπουλα από το κέντρο της Αθήνας, με κατεύθυνση τον Λυκαβηττό. Τα παιδιά κρατούσαν φανάρια για να ανάψουν τον φάρο, η δε απόφαση ήταν ο φάρος να ανάβει, κάθε φορά που θα συνερχόταν η Κοινωνία των Εθνών. Όμως, ο φάρος της ειρήνης καταστράφηκε από τους γερμανούς, όταν κατέλαβαν την Αθήνα, το 1941. Αναρωτιέμαι, λοιπόν, μήπως να εισηγηθούμε στο φορέα που έχει την αρμοδιότητα για τον Λυκαβηττό, να επανατοποθετηθεί ένας νέος φάρος ειρήνης, που να ανάβει όταν τελειώνει ένας πόλεμος ή αρχίζουν ειρηνευτικές συνομιλίες.

Προσθέτω ακόμα ένα στοιχείο για την ιδέα του αφοπλισμού, που υπάρχει και στην Αγία Γραφή (προφήτης Ισαϊας), αλλά για αφοπλισμό μιλούσε και ένα από τα πρώτα τραγούδια του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα, με τα ακόλουθα λόγια: «τι τα θέλουμε τα όπλα, τα κανόνια τα σπαθιά// να τα κάνουμε εργαλεία να δουλεύει η εργατιά». Ωστόσο, ως διεθνής πολιτικός στόχος, ο αφοπλισμός ετέθη από το 1932, όταν οι ΗΠΑ και η Σοβιετική Ένωση δημιούργησαν την Παγκόσμια Διάσκεψη για τον Αφοπλισμό (WorldDisarmamentConference), με την συμμετοχή και άλλων χωρών, αρχικά και της Γερμανίας, που όμως αποχώρησε το 1933, με απόφαση του Χίτλερ. Αναμενόμενη κίνηση από το ναζιστικό καθεστώς, που προετοίμαζε τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το αντιπολεμικό κίνημα είχε ήδη εκδηλωθεί πριν από την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία. Χαρακτηριστικά αναφέρω ότι το 1932, οργανώθηκε στο Άμστερνταμ Παγκόσμιο Συνέδριο Κατά του Πολέμου, με την συμμετοχή 2196 αντιπροσώπων από 27 χώρες, στην διάρκεια του οποίου ιδρύθηκε και η Αμερικανική Ένωση κατά του Πολέμου και του Φασισμού (AmericanLeagueAgainstWarandFascism).

Αντίστοιχο συνέδριο πραγματοποιήθηκε και στην Αθήνα, 3-4 Ιουνίου 1934, με πρωτοβουλία του ΚΚΕ και συνδικαλιστικών οργανώσεων και πρωτεργάτες τους Νίκο Καρβούνη, Δημήτρη Γληνό και άλλους κορυφαίους διανοητές.

Στα του μεταπολεμικού κινήματος ειρήνης δεν θα αναφερθώ. Να πω μόνο ότι μετά την είσοδο στην πυρηνική εποχή, το 1945, δημιουργήθηκε ως ιδιαίτερη συνιστώσα του παγκόσμιου κινήματος ειρήνης, το αντιπυρηνικό κίνημα, το οποίο προσωπικά, έχω χαρακτηρίσει το πρώτο παγκοσμιοποιημένο κίνημα, που με την δράση του στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, ένωσε και τις κοινωνίες της Ευρώπης, αφού αναπτύχθηκε σε Ανατολή και Δύση. Χάρη στο κίνημα αυτό, καθιερώθηκε διεθνώς ο όρος διπλωματία των λαών και δεν είναι τυχαίο ότι καρπός της διπλωματίας αυτής ήταν το πρόσφατο Σχέδιο Σύμβαση για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων, στο πλαίσιο του ΟΗΕ. Ιδού μία έμπρακτη απάντηση σε όσους αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα των αγώνων για την ειρήνη.

 

2 Νοεμβρίου 2017